Weer verklaard

banner (1)

Wat is `weer` precies? Hoe zit het ook alweer met lage- en hoge druk gebieden, luchtmassa’s die van bv de Noordpool komen en hoeveel invloed heeft de zon nu eigenlijk op onze aarde?
Arjan de Weerman legt het uit in heldere taal!

Wat is weer?

atmosfeer aardeHet weer is een systeem van kringlopen en krachten in de atmosfeer rond de aarde, dat tot stand gebracht wordt door de warmte van de zon. De aarde is gehuld in een laag van lucht die de atmosfeer of dampkring wordt genoemd. De atmosfeer is heel erg dun, hoewel andere planeten in ons zonnestelsel ook een atmosfeer hebben, is die van de aarde uniek omdat hij veel waterdamp bevat en de variaties in temperatuur het mogelijk maken dat water in gasvorm, vloeibare vorm en vaste vorm kan bestaan.

Ons dagelijks weer

dagelijks weerDe term weer wordt gebruikt voor het beschrijven van de veranderingen die van dag tot dag plaatsvinden in onze atmosfeer. Zij worden door meteorologen vastgelegd in de vorm van de gemeten temperatuur, vochtigheid, bewolkingsgraad, wind en neerslag. Krachtige moderne computers rekenen de input van de meteoroloog uit, ook wel modellen genoemd. Er zijn diverse weermodellen, oa Amerikaanse en Europesche. Met behulp van alle gegevens en modellen maakt de meteoroloog (of in dit geval Arjan de Weerman) een helder en betrouwbaar weerbericht!

Over de zon

zon en aardeDe aarde wordt verwarmd door de zon. Rond de evenaar is het warmer dan bij de Polen, hierdoor worden continenten sneller warm dan Oceanen. De atmosfeer probeert de temperatuursverschillen af te vlakken door warme lucht naar de Polen te sturen en koude lucht naar de evenaar. Terwijl dit gebeurt, wordt de lucht door de rotatie van richting veranderd, wordt zij door de wrijving met land en zee afgeremd en door de zwaartekracht in een dunne laag boven de aarde gehouden. Deze kringlopen leiden tot patronen die wij ook wel kennen als hoge- en lagedrukgebieden, warmte- en koufronten.

Luchtdruk

barometerWanneer in een weerbericht wordt gesproken over hoge of lage druk, dan gaat het om hoge of lage atmosferische druk. De luchtdruk is het gewicht van de lucht op een bepaalde plaats. Op zeeniveau is de luchtdruk altijd hoger dan op een berg. Met hoge en lagedrukgebieden kunnen we het weer onderscheiden. Hogedrukgebieden zorgen meestal voor rustig mooi weer , lagedrukgebieden zorgen meestal voor nat, winderig weer. Luchtdruk wordt gemeten in millibar of hectopascal. 1013 millibar is de gemiddelde luchtdruk. Meestal is het vanaf 1020 millibar en hoger mooier weer wordt en onder de 1010 millibar minder goed weer. Daar tussenin wisselvallig weer.

Luchtmassa's

Molen Groot AmmersEen luchtmassa is een grote hoeveelheid lucht met een dezelfde temperatuur en vochtigheid, die zich over duizenden vierkante kilometers kan uitstrekken. Luchtmassa’s die boven de Polen zijn gevormd, zijn koud, terwijl die boven de Oceanen zijn gevormd vochtig zijn. Luchtmassa’s worden benoemd naar hun temperatuur en vochtigheidsgehalte. Brongebieden hebben een van de twee vochtigheidseigenschappen continentaal (boven land ontstaan) en maritiem (boven zee ontstaan) Luchtmassa’s kennen vijf classificaties: Continentaal arctisch , continentaal polair, maritiem polair, maritiem tropisch, continentaal tropisch.

polairContinentaal arctische luchtmassa’s worden gekenmerkt door extreem lage temperaturen en een lage luchtvochtigheid. Ze ontstaan ten noorden van de Noordpoolcirkel en beinvloeden voornamelijk Canada en de VS in de winter. Alle Arctische luchtmassa’s zijn droog, omdat ze een lage luchtvochtigheidsgraad hebben en amper aan verdamping onderhevig zijn tijdens hun tocht boven de koude Pooloceanen. Oorspronkelijk is deze luchtsoort zeer koud maar warmen op zodra ze boven warmere wateroppervlakten komen en daar andere luchtmassa’s tegenkomen dan is er sprake van maritiem polaire luchtmassa’s.
arctisch Continentaal polaire luchtmassa’s worden gekenmerkt door koude en droge lucht, maar omdat ze zuidelijker worden gevormd, zijn ze minder koud dan de luchtmassa’s die boven de Polen gevormd worden. Deze luchtsoort is vaak verantwoordelijk voor het weer in de VS, maar kunnen ook in de zomer ontstaan en veroorzaken dan helder weer in het noorden. In Europa ontstaat deze luchtsoort alleen in de winter boven het Euraziatische continent ten noorden van de 50e breedtegraad en ten oosten van 25° Ze veroorzaken extreem koud weer met heldere luchten en stevige vorst.
maritiemMaritiem polaire luchtmassa’s zijn koud en vochtig en veroorzaken vaak dus bewolkt en vochtig weer. Ze ontstaan boven de noordelijke Atlantische Oceaan en Grote Oceaan en boven Arctische Oceanen. Ze kunnen in elk jaargetijde ontstaan en zijn gematigder dan de continentale polaire luchtmassa’s. Noordwestelijke winden, ontstaan in de Arctische delen van Groenland en Noord-Canada en brengen deze luchtsoort naar West-Europa. In de winter vallen hieruit de bekende winterse buien. In Azie komt deze luchtsoort niet vaak voor.
tropisch Maritiem tropische luchtmassa’s worden gekenmerkt door hoge temperaturen en veel vocht. Ze ontstaan boven het warme water van de zuidelijke Atlantische Oceaan en de Golf van Mexico en beïnvloeden het weer in het oosten van de VS. Hoewel ze in elk jaargetijde kunnen ontstaan, komen ze in de VS vooral in de zomer voor en zorgen in het zuiden en oosten voor warm, vochtig weer. De luchtsoort worden door zuidwestenwinden naar de UK geblazen, raken boven het koelere water van de Atlantische Oceaan verzadigd en veroorzaken in het westen van de Britse Eilanden een laag wolkendek, motregen en bergmist. In Azie vinden we deze luchtsoort vooral in de zomer langs de Oostkust van China bijvoorbeeld in Hongkong en boven Japan.
Woestijn 3 VG897_bContinentaal tropische luchtmassa’s zijn heet en droog en ontstaan bijna nooit in de winter. In de VS worden ze meestal in de zomer gevormd boven de woestijnen in het zuidwesten en noorden van Mexico en ze kunnen een verschroeiende hitte veroorzaken in het middenwesten. In Europa komen ze voor in de zomer wanneer de oostenwind en zuidenwind warme,droge lucht uit Noord-Afrika brengen. In heel Azie komen ze weinig voor.

Weerkaarten lezen

Een weerkaart zal in een opslag duidelijk maken wat het verwachte weer is voor een bepaalde plaats. Het is een overzicht van oppervlakkige weerstelsels met hoge en lagedrukgebieden en fronten die al hebben plaatsgevonden of nog gaan plaatsvinden. Er zijn verschillende soorten kaarten met elk als zelfde doel het schematisch weergeven van het te verwachte weer.

weerkaartOp de weerkaart vallen de H en de L meteen op. De H staat voor hogedrukgebied (in het algemeen mooi weer en in de buurt van de kern weinig wind) en de L van lagedrukgebied. (minder goed weer, kans op neerslag en veel wind of storm) Rondom deze drukgebieden zie je lijnen ingetekend dat zijn de zogeheten isobaren. Hoe dichter die isobaren bij elkaar staan hoe harder de wind, staan ze ver uit elkaar dan is het rustig met weinig wind.

Kou-en-warmtefrontOp het noordelijk halfrond draait de lucht tegen de klok in bij een lagedrukgebied en met de wijzers van de klok mee bij een hogedrukgebied. Zo kun je dus de isobaren volgend precies bekijken waar de wind vandaan komt. Op het zuidelijk halfrond is het precies ondersom. Dan worden er nog fronten aangegeven op de weerkaarten. Ik ga over 2 fronten een korte uitleg geven.Het warmtefront en het koufront.

KoufrontHet koufront is de voorste rand van een koudere en drogere luchtmassa dan de lucht waar hij zich wil indringen. Een koufront heeft meestal een snelheid van 15 tot 50 km/u en is daarmee sneller dan een warmtefront en veroorzaakt vaak zeer slecht weer. Als een koufront de warmere luchtmassa passeert, kan er binnen een uur een temperatuurdaling optreden van bijna 10 graden. Een koufront ontstaat als een koudere luchtsoort een warmere vervangt.

warmtefrontHet warmtefront brengt warmere en vochtigere lucht met zich mee dan de vorige luchtsoort. Een warmtefront ontstaat vaak ten noordoosten van een koufront. In een warmtefront stijgt warme lucht op tot boven de koelere,dichtere lucht op het aardoppervlak. Dit proces veroorzaakt wolkenvorming, verzadiging en ten slotte neerslag. De komst van het warmtefront maakt de lucht geleidelijk warmer en vochtiger. Over het algemeen zijn warmtefronten minder heftig dan koufronten en produceren ze lichte tot matige neerslag. Een warmtefront kun je zien aankomen aan de bewolking. Zelfs al tot 1000 km voor het front. De eerste wolkensoort die je ziet bij de nadering van een warmtefront is cirrus. De windveren of toenemende vliegtuigstrepen duidt op meer vocht in de hogere luchtlagen.